//  Społeczeństwo
 

Gwara śląska we współczesności

Współczesność to czas, gdzie ludzie gnają w pośpiechu i nie mają czasu na wiele bardzo ważnych rzeczy. To właśnie w ten sposób pozostawiają za sobą wiele wspaniałych kultów czy też tradycji. Jednak w przypadku gwary śląskiej wcale nie traci ona, lecz zyskuje z biegiem czasu. Z roku na rok co raz to większa liczba ankietowanych przyznaje się, iż posługuje się ową odmianą języka polskiego w kontaktach domowych. Także scena muzyczna, filmowa czy też literatura ubiegają się o dzieła właśnie po Śląsku. To nowy wspaniały klimat, a także odbieganie od tego, co jest nam doskonale znane, a przy tym bardzo oklepane. Warto również zwrócić uwagę na osobistości, które znacznie wpływają na rozpowszechnianie gwary, którzy również są ślązakami i wcale się tego nie wstydzą. To majątek, który przekazali nam wraz z genami nasi poprzednicy. Jeżeli chodzi o Górny Śląsk to przede wszystkim zamieszkują go osoby o niesamowitym poczuciu humoru, które udziela się całemu społeczeństwu. To właśnie z tamtych rejonów pochodzi bardzo wiele kabaretów, które są dla nas swego rodzaju formą rozrywki polepszające samopoczucie. Przykładem takiej grupy artystycznej jest chociażby kabaret Rak. Jak widać gwara śląska jest dookoła nas. Po, mimo, iż utracił ten zwyczaj nieco Dolny Śląsk to, jako Polacy możemy mieć jednak nadzieję, że kwestia czasu zmieni również i to. Śląska gwara to przede wszystkim chluba.

Utwory w gwarze śląskiej

Dzisiejsza scena muzyczna czy też literatura wymaga od twórców bardzo wiele oryginalności oraz znacznego postępu. Zauważalne jest przede wszystkim to, iż docenia się używanie języków regionalnych, czyli tak zwanych gwar. Sprawiają one, bowiem, iż utwory mają zupełnie odmienne brzmienie, a do tego są dla dzisiejszej ludności czymś zupełnie odmiennym oraz bardzo zaskakującym. Dość przewidywalnych tekstów. Jeżeli chcemy znaleźć tego rodzaju twórczość tak naprawdę wystarczy wpisać kilka symbolicznych słów do wyszukiwarki i gotowe. Na estradzie muzycznej zasłynęli nie tylko młodzi artyści, ale także i ci starsi, a zatem coś dla ludności o różnym przedziale wiekowym. Przykładem takim jest Duet Karo, który w swoim repertuarze ma utwór pod tytułem „Żoneczka”. Także Janina Libera nie pozostaje w tyle ze swoją piosenką „Kochliwo żonka”. Tego rodzaju artystów jest naprawdę wiele i warto zapoznać się z ich utworami, aby doświadczyć czegoś nowego. Nie tylko muzykę jednak możemy odnaleźć w gwarze śląskiej. Wiersze Jana Brzechwy, które z całą pewnością wszyscy znają z własnego dzieciństwa czy też czytali swoim dzieciom w życiu nie połączyliby z językiem śląskim. Dla ukazania nieco śmiesznej strony tego przełożono je na gwarę i brzmią zdumiewająco. Dla osób, które bardzo pasjonują się literaturą poleca się zagłębienie w ten temat, istnieje, bowiem wielu pisarzy, którzy nie przekształcają na śląski, lecz po Śląsku tworzą.

Kilka przykładowych zwrotów, które możemy opacznie zrozumieć

Gwara śląska stanowi jedynie odłam naszego języka polskiego, ale nie jest w całości zupełnie inną mową. Oczywiście występują tu ślady czeskiego, niemieckiego, słowackiego, ale przewaga jest po stronie słowiańskiej. Wybierając się w rejony południowo-zachodniej Polski możemy bez wątpienia napotkać typowego ślązaka, którego nie rzadko ciężko jest zrozumieć. Zdarza się jednak, że niektóre słowa brzmią nam zupełnie znajomo i są dla nas niczym światełko w tunelu. Nie warto jednak ulegać złudzeniu, wszystkie te zwroty, choć brzmią zupełnie identycznie to znaczą zupełnie odmienne rzeczy. Co jest przykładem takich słów? Na przykład, koło, które w naszym postrzeganiu ma bardzo wiele zastosowań; w rowerach, pojazdach silnikowych czy też zmotoryzowanych. Słysząc to jednak u ślązaka możemy mieć pewność, że wcale nie o to mu chodziło, co zatem oznacza słowo koło? To zabawne, ale dla ludności śląskiej nie jest to część roweru, lecz on sam. Podobny przykład stanowi ćma. Dla nas jest to nocny owad spokrewniony z motylem, dla nich zaś po prostu ciemność. Jak po Śląsku będzie taczka? Po prostu kara, dla nas chyba będzie karą to, że musimy ją pchać. Istnieje naprawdę ogrom takich słów, które znacznie utrudniają porozumiewanie się nam. Z jednej strony mogą one stanowić podłoże żartów, które idealnie nadadzą się na poprawienie humoru. Warto zajrzeć do słownika gwary śląskiej, który kryje wiele zabawnych zwrotów.

Gwara śląska czasem może się różnić

Gwara śląska, choć sama w sobie jest odmianą dla naszego ojczystego języka polskiego to również sama w sobie ma kilka istniejących odmian. Są one związane przede wszystkim z terenem występowania. Jak to wygląda? Najbardziej zróżnicowanym pod tym kątem obszarem jest Górny Śląsk, gdzie możemy wyodrębnić dziewięć poszczególnych dialektów, które obejmują określone miasta oraz tereny wokół nich. Oczywiście i Dolny Śląsk jest takim regionem. Czym różni się od pozostałych? W dużym stopniu nawiązując do sytuacji historycznej, kiedy to owe województwo w bardzo dużej części było podporządkowane siłą niemieckim oraz przeprowadzano germanizację zatraciło ono w dużej mierze ową gwarę, która miała tak wielkie znaczenie. W owych czasach posługiwanie się owym językiem jest bardzo zatracone, ale wyjątki się zdarzają, choć bardzo dużą część tych słów zaczerpnięto z języka niemieckiego. Ostatnią częścią jest Śląsk Cieszyński, który również nieco odbiega od swoich poprzedników. W tym przypadku język niemiecki ma dość małe znaczenie, natomiast bardzo wielki wpływ wywiera czeska mowa. Na terenie tym można również wyodrębnić gwarę jabłonkowską, która posiada niewielkie odstępstwa od panującej w tym regionie. Nie bójmy się, zatem nawiązywać kontaktów ze ślązakami w obawie, iż nie będziemy w stanie ich zrozumieć czy też porozumieć się z nimi. Jak widać nawet sami ze sobą w takich kontaktach mogą napotkać utrudnienia.

Gdzie obecnie dosięga gwara śląska?

Gwara śląska jest dość specyficzną odmianą języka polskiego, która zajmuje jedynie niewielką część polski i jest dla tego regionu czymś naprawdę bardzo charakterystycznym. Trzeba przyznać, iż w dawnych dziejach historycznych zasięg tego typu słownictwa był o wiele większy niż w dzisiejszych czasach. Co miało, bowiem wpływ na taką zmianę? Przede wszystkim najechanie na ziemie polskie Niemców, którzy wprowadzili w życie plan germanizacji. Najbardziej ucierpiała na tym gwara śląska z okolic Wrocławia. To tam powstało najwięcej niemieckich ośrodków, które znacznie zmieniły Dolny Śląsk. Tak wyglądała przeszłość, a jak jest dziś? Choć ilość ludzi posługujących się gwarą śląską jest znacznie mniejsza niż przed chociażby wojną to trzeba przyznać, że we współczesności znacznie się w tym kierunku rozwijamy. Mowa ta obecnie jest bardzo charakterystycznym zjawiskiem dla zachodnio-południowej części Polski. Bardzo ciekawe jest to, iż swoim zasięgiem gwara obejmuje nie tylko nasz kraj, ale także część Czech oraz Słowacji, co jest po prostu ściśle związane z przeszłymi zmianami terytorialnymi. Oczywiście nie da się ustalić bardzo dokładnie takiego obszaru, ale mówi się, iż od zachodu granicę stanowią trzy miasta: Syców, Niemodlin oraz Prudnik. Od południa natomiast Bogumin, Jabłonków; wchód: Lubliniec, Tarnowskie Góry, Bielsk. Natomiast, jeżeli chodzi o północ będzie to Kluczbork czy też Lubieniec.

Skąd wzięła się gwara śląska?

Śląska gwara podobnie jak inne języki czy nawet polski ma swoją zadziwiającą historię. Odnosząc się do historii naszego kraju doskonale wiadomo nam, iż kilkaset lat temu panował na ziemiach Polskich wielki zamęt i nie zawsze były one naszym krajem. Liczne wojska oraz skumulowana ludność z kilku stron świata. Słowacki, czeski, niemiecki oraz polski to właśnie jest połączenie, które nazywamy gwarą śląską. Oczywiście niezaprzeczalnym faktem jest to, iż głównym źródłem tego niepowtarzalnego języka jest mowa słowiańska. Cechy wspólne gwara śląska ma bez wątpienia z językiem staropolskim, z dzisiejszym, a zatem tym o wiele bardziej nowoczesnym niestety jedynie znikome. Nie wątpliwie największym rejonem, gdzie używa się tego rodzaju komunikacji jest Górny Śląska. Na Dolnym raczej odnotowuje się znaczny zanik używania gwary. W województwie górnośląskim przede wszystkim z roku na rok odnotowywane są przez specjalistów, co raz to większe liczby ludności, które deklarują się o używaniu gwary śląskiej w kontaktach rodzinnych, domowych. Chodź ze strony Niemców, Czechów czy też Słowaków w dawnych czasach być może nie spotkało nas nic miłego to z całą pewnością w jakiejś części rekompensuje nam to gwara śląska, która jest niepowtarzalna i naprawdę bardzo piękna. Jest to kawałek polskości, który młodzież polska, ale także i starsze roczniki powinny nosić na zawsze w swoich sercach.

Jak zrozumieć ślązaka?

Tereny zarówno Górnego jak i Dolnego Śląska są obszarem, gdzie dla turystów występuje naprawdę wiele obiektów godnych do zwiedzania. Warto się także zapoznać z gwarą, która w owych rejonach występuje. To naprawdę doskonała atrakcja, która może także zachwycić ludzi z poza granic naszego kraju. Jak jednak nawiązać konwersację z taką osoba, kiedy to konieczne? Większość osób zna ogólnie panującą polszczyznę, ale osoby starszej daty zazwyczaj bazują jedynie na śląskim. Z racji tego, iż jest to słabo przyswajalna gwara przez resztę społeczeństwa i nauka jej sprawiłaby nawet i większe problemy niż zapoznawanie się z językiem angielskim to właśnie, dlatego powstały liczne ułatwienia. Być może większość nie zdaje sobie z tego sprawy, ale istnieją słowniki, które przepełnione są gwarą śląską. Nie każdy jednak potrzebuje takiego słownika na stałe, ale jak wiadomo dostęp do internetu oraz jego zawartość jest imponująca. Wystarczy w wyszukiwarce wpisać interesujące nas hasło, a wszystko się pojawi. To fantastyczny sposób na to, aby nawiązać kontakt z taką osobą, ale również swego rodzaju nauka oraz atrakcja dla nas. Nie trzeba naprawdę wiele, aby odpowiednio skomunikować się z naszymi rodakami. Odmienny język to przecież nie wszystko, w każdym polaku płynie ta sama krew. Jednak, dzięki bardzo pomysłowym wydawnictwom oraz równie fantastycznym portalom internetowym taka komunikacja jest o wiele bardziej przystępna.

Gwara na Dolnym Śląsku

Słysząc słowo gwara wszyscy automatycznie kojarzą je terenem Górnego Śląska. Oczywiście nie jest to błędem, bowiem jest to teren, gdzie najbardziej przestrzega się owego języka, ale nie warto zapominać, że to nie jedyne miejsce. Również Dolny Śląsk należy do owej ludności o odmiennym słownictwie. Faktem oczywistym jest to, iż nie przykłada się tu tak wielkiej uwagi do gwary śląskiej, ale jeszcze całkowicie nie zanikła. Jakie tereny obejmuje? Gdzie możemy się z nią spotkać? W zasadzie nie ma ściśle określonych granic, bowiem wyginęły one wraz z germanizacją, która objęła owe tereny. W każdy zakątku województwa dolnośląskiego odnajdzie się osoba, która będzie potrafią biegle posługiwać się śląska gwarą, ale jest to mniejszość i to bardzo znaczna. Młodzi ludzie nie pragną przejmować kultury swoich przodków, być może nie wiąże się to z brakiem szacunku czy też innymi negatywnymi skutkami, lecz niepraktyczności, która za tym idzie. Urzędy czy też inne instytucje posługują się tylko i wyłącznie polszczyzną, którą zna cały kraj. Trudno byłoby załatwić jakiekolwiek sprawy w gwarze śląskiej, ale naprawdę warto kultywować to, co kilka pokoleń przed nami. Być może nie jest to praktyczne, ale jakże odmienne i piękne. Pozwólmy, aby i kilka przyszłych pokoleń mogło zapoznać się z tym tematem. Tak piękny język, który wyodrębnia Śląsk z pośród innych rejonów Polski z cała pewnością nie może wyginąć.

Ślązacy w show biznesie i ich gwara

Osoby, które nie zamieszkują terenu śląskiego uważają gwarę, jako niekonieczny element tej kultury i nie podchodzą do tego z należytym szacunkiem. Również dzisiejsza młodzież raczej wstydzi się odmienności swojego języka, co sprawa, że co raz bardziej zauważalny jest jego zanik. Tak naprawdę jest to bogactwo kulturowe, które znacznie wyróżnia ową ludność od pozostałych i jest niesamowicie zauważalna i dobrze postrzegana przez ludzi innej narodowości. Na Śląsku mieszkają także wielkiej sławy piosenkarze, aktorzy oraz inni artyści, którzy absolutnie nie wstydzą się swojego języka. Jedną z takich postaci jest Krzysztof Hanke, który nie tylko używał śląskiej gwary na scenie teatru czy w filmach, których występował, ale również używa jej w swojej działalności kabaretowej. Na estradzie muzycznej przedstawicielem z kolei jest Piotr Kupicha. Niestety nie używa on owego języka w swojej twórczości, ale niejednokrotnie swoje pochodzenie naznaczał podczas wielu wywiadów z mediami. Ślązaki to także zdolni sportowcy, czego przykładem jest Piotr Żyła. Przyniósł naszemu krajowi wielką sławę na arenie międzynarodowej i jest fantastycznym następcą Małysza. To człowiek, który wręcz szczyci się swoim pochodzeniem, którym jest Cieszyn na Śląsku. Używa gwary w każdej możliwej chwili i traktuje ją, jako dumę. Warto, aby młodzi ludzie brali przykład z sławnych osób, które wiedzą jak cenna jest ich odmienność.

Co oznacza słowo gwara?

Żyjąc w Polsce chyba każdy rodak wie, iż istnieją miejsca, w których mieszkają ludzie używający nietypowego języka. Po, mimo, iż należy on również do języka polskiego, którym się posługujemy jest zupełnie niezrozumiały dla większości. Jak określa się go natomiast fachowo? Fachowo gwarę określa się, jako odmienną mowę zarówno pod względem fonetycznym jak i leksykalnym. W naszym kraju oprócz tej śląskiej istnieją jeszcze inne chociażby kaszubska. Słownik takiej ludności jest przede wszystkim źródłem bardzo wielu zapożyczeń i bardziej przypomina mowę staropolską, z współczesną niestety niewiele dzieli. Gwara śląska najbardziej obejmuje teren Górnego Śląska, choć w niewielkiej części jesteśmy w stanie zauważyć także ten proces na Dolnym Śląsku. Oprócz tego, iż tego typu język brzmi znacznie inaczej, również pisownia jest bardzo często dla nas nie zrozumiała. Na czym ona polega? Przede wszystkim ślązacy zapisują swoje słowa w identyczny sposób, jaki wymawiają. Trzeba przyznać, iż część słów jest naprawdę bardzo zbliżona, ale reszta posiada zupełnie odmienne określenia. Nie tylko wyrazy codziennego użytku są od siebie odmienne, ale także i nazwiska czy też imiona, które nie przypominają tych chociażby z obrębu Warszawy. Z jednej strony jest to spore utrudnienie, ale w dzisiejszych czasach ludzie nie kładą na gwarę śląską tak wielkiego nacisku, a więc problem kulturowy nie odznacza się tak wielkim kontrastem.