//  Społeczeństwo
 

Piękny i niepowtarzalny Beskid Śląski

Ze Śląskiem jest oczywiście kojarzony Beskid Śląski. Jest to piękne pasmo górskie stanowiące część Beskidów Zachodnich. Największymi szczytami są Skrzyczne oraz Barania Góra. Większa część Beskidu wchodzi w obszar Górnego Śląska. Na terenie Polski granicą pomiędzy Beskidem Śląskim a Żywieckim jest Przełęcz Zwardońska, potok Czerna oraz Soła. Klimat dla tego regionu jest bardzo charakterystyczny bowiem średnia roczna temperatura waha się od 5,4st. C do 8,5st. C. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń i w okresie zimowym na Beskidzie występuje bardzo duże zaśnieżenie. Mimo tego jest to urokliwe i turystyczne miejsce. Do miejscowości turystycznych należą Bielsko-Biała, Ustroń, Wisła, Brenna oraz Szczyrk. Wybierając się w to miejsce nie można zapomnieć, że kryje ono wiele ciekawych zabytków. Do kilku z nim należą: ruina dworu w Górkach Wielkich, kościół parafialny z XVIII wieku w Brennej, chałupy z XVIII-XIX wieku w Brennej, wieża kościelna z XVI wieku w Wiśle Łabajowie, Zameczek Prezydencki  z lat 1927-31, Ratusz w Bielsku Białej z XIX wieku. Już na przełomie XIX i XX wieku powstały pierwsze miejscowe organizacje turystyczne, które zajęły się jego zagospodarowaniem.  Obecnie jeżeli ktoś nie posiada lub nie lubi podróżować autem może  zaplanować taką wycieczkę z odległych miejsc w Polsce. Na miejscu, a także już w Internecie można rozejrzeć się czy w danej miejscowości znajdziemy ośrodek turystyczny. W dzisiejszych czasach nie ma z tym problemu.

Co warto zwiedzić we Wrocławiu ?

Wrocław bez wątpienia jest najpiękniejszym śląskim miastem. Skoro kluski są najpopularniejszą potrawą w tamtym rejonie to ciekawym zabytkiem jest też szesnastowieczna Brama Kluskowa, która łączy kościół św. Idziego z budynkiem kapituły. Kolejnym ciekawym zabytkiem jest  również niezwykły budynek w kształcie stożka, który stoi naprzeciw kościoła Najświętszej Marii Panny. Domek Gotycki zbudowano w XIV wieku i spełniał on funkcję sakralną do roku 1810. Od tamtej pory znajdował się w nim szpital, a obecnie jest budynkiem mieszkalnym i mieści przedszkole sióstr Salezjanek. W północno-zachodnim rogu wrocławskiego rynku znajdują się dwie połączone łukiem kamieniczki, które wyróżniają się na tle innych budynków. Pochodzą z XV wieku i noszą nazwę Jaś i Małgosia. Niegdyś stanowiły one część grupy domów należących do średniowiecznych duchownych. Nazwa została nadana po II wojnie światowej. Ludzie widzieli w domkach dwie dziecięce postacie trzymające się za ręce. Będąc we Wrocławiu można udać się do Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. To świetny pomysł zwłaszcza dla miłośników ogrodnictwa i przyrody. Jest on żywym muzeum i ośrodkiem naukowym. Został założony w 1811 roku. Jeżeli znajdziemy się tu na przełomie maja i czerwca koniecznie trzeba zwiedzić przepiękne Arboretum, które również jest częścią Ogrodu. Otwarty jest w zależności od pogody. Zwiedzać możemy od 1 kwietnia do 30 listopada.

Kuchnia Śląska

Kiedyś mieszkańcy Dolnego Śląska bardzo cenili sobie kuchnię. Dawna kuchnia była przeplatana wieloma kulturami kulinarnymi. Jej specyfikę od wieków kształtowały wpływy kuchni polskiej, czeskiej, północnoniemieckiej oraz wschodniopruskiej. Mimo wielu deformacji kuchni śląskiej pozostało dużo tradycyjnych potraw. Najbardziej wszystkim znane są kluski śląskie, zrobione z mąki ziemniaczanej i ugotowanych ziemniaków. Dzisiaj to danie jest szczególnie popularne na Górnym Śląsku. Do klusek najbardziej pasują tradycyjne zrazy śląskie z gęstym zawiesistym sosem. Kolejną tradycyjną potrawą jest królik duszony ze śliwkami. Jest ona bardzo popularna we Wrocławiu. Każdy zna żurek ale mało kto wie, że ta znana w całej Polsce potrawa pochodzi właśnie z okolic Wrocławia. Co do deserów najbardziej sławnym jest ciasto drożdżowe z cynamonową kruszonką. Od wieków jest podawany do kawy. Przepis na to wyborne ciasto istnieje bez żadnych zmian od pokoleń. Cały sekret kruszonki polega na dodaniu tradycyjnych i regionalnych składników. Długą tradycję ma również piwo. Już w średniowieczu w podziemiach ratusza wrocławskiego istniała Piwnica Świdnicka. Wrocław może się poszczycić własnym piwem. Gdyby ktoś chciał zobaczyć produkcję takiego piwa może udać się do podziemi Spiża, gdzie można go również skonsumować z pysznym smalcem na domowym chlebie. Jak widać kuchnia śląska ma swój niepowtarzalny urok. Mieszkańcy dbają o tradycję i doskonałość wszystkich potraw.

Religia i ludność Śląska

Głównym ośrodkiem kultu religijnego na Górnym Śląsku jest bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich. Mieszkają tu głównie grupy narodowościowe: Polacy,  Czesi, Niemcy, a także grupa ludności określająca się jako Ślązacy. W Polsce jak i w Czechach narodowość śląska nie jest uznawana. Narodowy Spis Powszechny z roku 2011 wykazał, że do narodowości śląskiej przyznaje się 809 tys. ludzi.  Górny Śląsk jest bardziej zróżnicowany pod względem narodowościowym niż Dolny Śląsk. Czesi mieszkają tylko w południowo-zachodniej części Górnego Śląska. W województwie opolskim Niemcy stanowią 10% społeczeństwa. Co ciekawe w niektórych gminach ludność narodowości niemieckiej stanowi większość mieszkańców i odgrywa znaczną rolę we władzach samorządowych. Jeżeli chodzi o język ludność Śląska w zależności od zamieszkania głównie porozumiewa się czeskim, niemieckim, polskim, dialektem śląskim języka niemieckiego oraz dialektem śląskim języka polskiego. Językiem czeskim, a także dialektem laskim posługuje się ludność zamieszkująca Śląsk Czeski. Warte wspomnienia jest to, że obecnie 16 z pośród kilkudziesięciu gmin województwa śląskiego i opolskiego ma wprowadzony urzędowo język niemiecki. Dodatkowo niektóre gminy i miejscowości wprowadzają niemieckie nazwy lub też dwujęzyczne tablice informacyjne. Na Górnym Śląsku działa aż 368 przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów i liceów, w których nauczany jest język niemiecki jako ojczysty.

Podział administracyjny oraz położenie Śląska

Granicę śląsko-wielkopolską wyznaczał wododział Odry i Warty. Zaś granicę południową wyznaczały pasma górskie. Na południowym wschodzie granicą jest rzeka Biała. Historyczny podział utrwalił się Dolny Śląsk oraz Górny Śląsk. Większa część Śląska, która znajduje się w Polsce leży w obrębie w obrębie województwa śląskiego, opolskiego, dolnośląskiego oraz lubuskiego. W granicach Czech znajduje się tak zwany Śląsk Czeski. Warto wspomnieć, że obecny podział Śląska ukształtował się w wyniku trzech austriacko-pruskich wojen śląskich w XVIII w., II wojny światowej i polsko-czeskiego konfliktu o Śląsk Cieszyński.  Obszar Śląski jest bardzo zróżnicowany ze względu na ukształtowanie terenu. Na południu oraz zachodzie krajobraz jest górzysty zaś w południowo-wschodniej części jest wyżynny. Śląsk jest położony w Nizinie Środkowoeuropejskiej. Najwyższym szczytem jest Śnieżka, która osiąga wysokość 1603 m n.p.m. i znajduje się w Karkonoszach. Praktycznie cały region znajduje się w zlewisku Morza Bałtyckiego, jedynie kilka cieków zasila Morze Północne oraz Morze Czarne. Ciekawe jest, że wiele miejscowości miało nazwy w języku polskim, niemieckim oraz czeskim. Zmieniały się i powstawały niekiedy spontanicznie dlatego oficjalnie te wszystkie nazwy określiła komisja językoznawcza. Czasem przywracała ona dawną nazwę, a czasem tworzyła zupełnie nową. Jeżeli chodzi o miasta to na terenie Śląska największy jest Wrocław.

Kultura Śląska

Kultura jest ważną częścią Śląska. Ma swoją historię jeżeli chodzi o literaturę, muzykę, film, architekturę a także malarstwo. I tak do jednych z najstarszych ksiąg pisanych na Śląsku należy księga henrykowska. Jest stustronicowa spisana po łacinie. W zapiskach z roku 1270 zawiera ona uważane za najstarsze polskie zapisane zdanie „Day, ut ia pobrusa,a ti poziwai” co oznacza „ Daj, ja będę mełł, a ty odpocznij”. Na terenie Śląska znajduje się siedem filharmonii, dwie opery oraz Estrada Śląska. Działają też dwie akademie muzyczne. Charakterystyczne dla tego regionu są również tańce ludowe do których zaliczane są np. Trojak, Mietlorz, Waloszek czy Gąsior. Pieśni i tańce są ważnym elementem śląskich zabaw. Jeżeli chodzi o malarstwo i sztukę to śląską znaną postacią jest malarz Hans Bellmer. Pierwszą budowlą murowaną na śląsku była świątynia zbudowana w miejscu katedry we Wrocławiu oraz kościół św. Mikołaja w Cieszynie z XI wieku. Od czasów renesansu powstawała bogata architektura sakralna, która w dzisiejszych czasach zachowana jest na kształt drewnianych kościołów. Największe zmiany architektoniczne na Górnym Śląsku pojawiały się wraz z przyjściem epoki przemysłowej a następnie w latach PRL, bowiem wtedy nastąpił gwałtowny rozwój miast na tym terenie. W XX wieku w miastach Śląskich powstawało wiele budynków w stylach modernistycznych i ekspresjonistycznych. Za przykład można podać Halę Stulecia we Wrocławiu czy też Dom Handlowy Petersdorf.

Najciekawsze miejsca na Śląsku

Niektórzy twierdzą, że na Śląsku nie ma ciekawych miejsc. Otóż z tym stwierdzeniem zgodzić się nie można. Istnieje bowiem kilka miejsc, które warto odwiedzić będąc na Śląsku. Pierwszą atrakcją może być Pałac rodu Ballestremów w Pławniowicach. Wejście na teren jest niestety płatne ale cena nie jest wysoka. Po wejściu warto zapoznać się z historią pałacu. Dopiero niedawno siedziba wywodzącego się z Włoch rodu Ballestremów dostała się pod opiekę kurii i tym samym odzyskała swój dawny blask. Za dodatkową opłatą można zwiedzić niektóre pomieszczenia. Pałac jest na tyle piękny, że często jest wykorzystywany do zdjęć ślubnych. Kolejnym ciekawym miejscem są średniowieczne ruiny zamku toszeckiego. Na dziedziniec zamkowy dostać się można przechodząc przez pozostałości po fosie, zewnętrznych murach a także główną bramę zamkową. Na terenie zamku odbywają się często różnego rodzaju koncerty, a także festyny.  W podróż można też wybrać do Brynka. W tej miejscowości znajduje się kompleks parkowy. Wybudowany został na początku XIX wieku. Największe wrażenie robią dwie monumentalne wieże widoczne w całości od południowej fasady. Jeżeli znajdziemy się w Piekarach Śląskich bez wątpienia powinniśmy udać się do bazyliki z 60 metrowymi wieżami. To miasto bowiem słynie z maryjnego sanktuarium, Bazylika została wybudowana w 1849 roku. Oprócz pięknej bazyliki można zwiedzić położony nieopodal Kopiec Wyzwolenia. Został on wzniesiony pod koniec lat 20-tych ubiegłego wieku z okazji przyłączenia Górnego Śląska do Polski.

Gospodarka i transport śląska

Na Śląsku jest rozwinięta gospodarka i transport. Główną gałęzią gospodarki na pewno jest górnictwo. Największe kopalnie miedzy znajdują się w Legnicko- Głogowskim Okręgu Miedziowym. Najstarszym ośrodkiem wydobycia węgla kamiennego z pewnością jest Zagłębie Noworudzkie i Wałbrzyskie, a z kolei najstarszą kopalnią węgla, która jest nadal czynna jest KWK Murcki w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym. Na Śląsku działają również hut miedzi, które znajdują się w Legnicy, w Głogowie oraz w Orsku. Warto wspomnieć, że w Szklarach na Dolnym Śląsku do połowy lat 80. działała poniemiecka huta niklu. Została jednak ona zamknięta z powodu przestarzałej technologii, nieopłacalności modernizacji oraz co najważniejsze z powodu bardzo negatywnego wpływu na środowisko. Jeżeli chodzi o transport kolejowy pierwszą linią na Śląsku była Kolej Górnośląska uruchomiona w 1842 roku. Obecnie Górnośląska Kolej Wąskotorowa obsługuje tylko kilka odcinków w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym. W Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku istnieje także parkowa kolejka wąskotorowa. Służy ona tylko i wyłącznie do przewozów pasażerskich. Została uruchomiona w 1957 roku i jest wykorzystywana do dzisiaj. Kolejnym rodzajem transportu jest lotniczy. Obecnie mieszkańcy Śląska są obsługiwani głównie przez trzy międzynarodowe porty lotnicze takie jak Katowice- Pyrzowice, Ostrawa- Mosznów, Wrocław-Starachowice oraz przez jeden krajowy port Zielona Góra-Babimost.

Tradycja i obrzędy śląska

Na śląsku istnieją ciekawe tradycje dotyczące świąt i nie tylko. Ślązacy mają swoją własną bardzo ciekawą specyfikę dzięki której obchodzenie świąt i innych okazji jest bardziej magiczne. I tak na przykład na śląsku niedzielę wielkanocną spędza się w gronie rodzinnym, w tym czasie nikt nikogo nie odwiedza. Niedziela wielkanocna jest to taki dzień podczas którego na śląsku pokarmy nie są gotowane na ogniu. W śmigusa dyngusa popularna jest tradycja polewania dziewcząt wodą co ma oznaczać dla nich szczęśliwe życie. Za polanie dziewcząt każdy chłopiec dostawał pisankę. Kolory kroszonek robionych  na Śląsku mają swoje istotne znaczenie. Na przykład czerwony oznacza miłość, zielony jest znakiem nadziei, żółty jest dla chłopaka, którego się nie chce a z kolei czarny dla ludzi ważnych np. księdza lub sołtysa. Do malowania jaj dziewczęta używają tylko naturalnych barwników np. cebuli, kory dębu i brzozy. W Wielkim Tygodniu na polu nie pracuje nikt, gdyż według wierzeń pola,  które zostały obsiane w tym czasie nie wydadzą żadnych plonów.  Na Śląsku popularna hodowla gołębi, a z kolei popularnymi rozrywkami jest gra w skata i tysiąca. Ślązacy nie mają w zwyczaju obchodzenia swoich imienin. Jeżeli chodzi o obrzęd ślubu to na Górnym Śląsku popularne jest tłuczenie skorup porcelanowym pod drzwiami mieszkania panny młodej w dzień przed weselem. Uroczyście świętowane są srebrne i złote rocznice ślubu.

Historia gwary śląskiej

Gwara śląska jest zespołem, który łączy kilka dialektów. Posługuje się nim rdzenna ludność Górnego Śląska oraz część Dolnego Śląska. Na kształtowanie się słownictwa miały wpływ zapożyczenia z języków literackiego polskiego, czeskiego, niemieckiego oraz po części ze słowackiego. Znaczna część wyrażeń jest bliższa językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie. Kwestia statusu mowy śląskiej jest dyskusyjna. W publikacjach językoznawczych uznawana jest za dialekt języka polskiego. Jednak obecnie trwają prace dotyczące pisowni tego języka. Językowi śląskiemu Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ISO przydzieliła kod „SZL”, przy czym nie uznała gwar dolnośląskich za część języka śląskiego lecz polskiego. W Narodowym Spisie Powszechnym w 2002 roku używanie języka śląskiego w kontaktach domowych zadeklarowało ok 57 tysięcy osób, a już w 2011 było tych osób 509 tysięcy. Określenie „dialekt” używa współczesna oficjalna śląska instytucja kulturalno-samorządowa Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego. We wrześniu 2007 roku po raz pierwszy zorganizowano Ogólnopolskie Dyktando Języka Śląskiego. Dyktando ma charakter ogólnopolski i mogą brać w nim udział wszystkie osoby niezależnie od miejsca zamieszkania. Co ciekawe w dyktandzie akceptowane jest 10 sposobów poprawnego zapisu. Również w tym samym roku 23 posłów Sejmu RP zgłosiło projekt ustawy ustanawiającej dla języka śląskiego status języka regionalnego.